Schematherapie

Wat is schematherapie?

Schematherapie gaat een laag dieper dan cognitieve gedragstherapie (CGT). Het richt zich op patronen die vaak al in je kindertijd of je puberteit zijn ontstaan, en verklaart waarom je telkens in dezelfde soort situaties, relaties of stemmingen belandt, ook als je je best doet om het anders aan te pakken.

Een schema is zo'n patroon in denken, voelen en doen. Het ontstaat wanneer belangrijke emotionele behoeften te weinig zijn vervuld, zoals veiligheid of de ruimte om jezelf te mogen zijn. Zo'n schema blijft ook op volwassen leeftijd actief en kleurt hoe je situaties opvat, vaak zo dat er precies gebeurt waar je bang voor bent.

Schema's die veel voorkomen

Een paar voorbeelden, met de namen die in de behandeling gebruikt worden:

• Verlating — verwachten dat mensen van wie je houdt weggaan of er niet zijn als je ze nodig hebt
• Minderwaardigheid — het gevoel dat er iets fundamenteel mis is met jou en dat je geen liefde verdient
• Emotionele verwaarlozing — de overtuiging dat een ander toch niet geeft wat jij nodig hebt
• Mislukking — ervan uitgaan dat je het niet redt, of dat je minder kunt dan anderen
• Meedogenloze normen — het idee dat je pas meetelt als je een extreem hoge lat haalt
• Zelfopoffering — de behoeften van anderen structureel voor die van jezelf zetten
• Wantrouwen — erop rekenen dat mensen je pijn doen of misbruik van je maken

Je patroon herkennen is de eerste stap. Zodra je begrijpt waar het vandaan komt en hoe het nu nog doorwerkt, komt verandering in beeld.

Hoe schematherapie werkt

Schematherapie combineert cognitieve en gedragsmatige technieken met ervaringsgerichte oefeningen. We werken op een paar niveaus tegelijk.

Je patronen in kaart brengen

We zoeken uit welke schema's bij jou spelen en hoe ze zijn ontstaan. Dat is iets anders dan je ouders de schuld geven of blijven hangen in vroeger. Het maakt wel invoelbaar waarom bepaald gedrag zo automatisch gaat en zo lastig te veranderen is.

Modi leren herkennen

Schema's laten zich zien in wat we modi noemen: gemoedstoestanden die in bepaalde situaties aanslaan. Misschien herken je een strenge stem die je afkraakt, een klein en kwetsbaar gevoel, of juist een toestand waarin je jezelf helemaal afsluit. Zien welke modus op zo'n moment aan het stuur zit, is een groot deel van het werk.

Onvervulde behoeften

Achter elk schema zit een behoefte die te weinig aandacht kreeg. In de therapie oefen je om die behoefte alsnog serieus te nemen, in het contact met mij en daarbuiten in je eigen leven.

De gezonde volwassene versterken

Het doel is dat je "gezonde volwassene" meer ruimte krijgt. Dat is het deel van jou dat grenzen kan stellen, voor zichzelf kan zorgen, afwegingen kan maken en het kwetsbare in jou kan opvangen zonder erin te verdwijnen.

Waar schematherapie bij helpt

• Patronen in relaties die zich herhalen — steeds hetzelfde type partner, of steeds hetzelfde conflict
• Een aanhoudend gevoel van leegte of van afstand tot de mensen om je heen
• Moeite met grenzen — pleasen en jezelf wegcijferen
• Een laag zelfbeeld dat blijft, ook als de feiten iets anders laten zien
• Klachten waar kortdurende therapie geen blijvend effect op had
• Hardnekkige persoonlijkheidspatronen — patronen die al lang meegaan en je dwarszitten
• Chronische somberheid of angst, zeker wanneer die met vroege ervaringen samenhangt

Past schematherapie bij jou?

Schematherapie is vooral zinvol als je dezelfde patronen steeds ziet terugkomen, of als kortere behandelingen niet hebben gebracht wat je hoopte. Het vraagt dat je bereid bent naar je geschiedenis te kijken en emoties toe te laten in de sessies.

Het is meestal een langer traject dan CGT. Soms gebruiken we alleen onderdelen ervan binnen een kortere behandeling. Wat in jouw situatie verstandig is, bespreken we voordat we beginnen.