Şema Terapi

Şema terapi nedir?

Şema terapi, klasik bilişsel davranışçı terapinin bir kat altına iner ve kökleri çoğu zaman çocukluğa ya da ergenliğe uzanan, uzun süredir devam eden kalıplarla çalışır. "Neden hep aynı yere geliyorum?" sorusunun cevabı genelde burada saklıdır. Değişmek için epey uğraşmış olsanız bile benzer ilişkilere, benzer çatışmalara ve benzer duygusal çıkmazlara dönüyor olabilirsiniz.

Şema dediğimiz şey, hayatın erken döneminde temel duygusal ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında yerleşen bir düşünme, hissetme ve davranma kalıbıdır. Bu kalıplar yetişkinlikte de çalışmaya devam eder. Olayları nasıl okuduğunuzu belirler ve çoğu zaman tam da korktuğunuz sonucu üretecek şekilde tepki vermenize yol açar.

Sık görülen şemalar

İnsanların kendini en çok tanıdığı bazı örnekler:

• Terk edilme: değer verdiğiniz kişilerin er ya da geç gideceğini, yanınızda olmayacağını beklemek
• Kusurluluk: özünüzde eksik ve sevilmeye layık olmayan biri olduğunuz hissi
• Duygusal yoksunluk: duygusal ihtiyaçlarınızın karşılanmayacağına dair sessiz bir kabul
• Başarısızlık: başaramayacağınızı ya da başkalarının yanında yetersiz kalacağınızı beklemek
• Yüksek standartlar: kabul görmek için çok yüksek bir çıtayı sürekli tutturmak zorunda hissetmek
• Kendini feda: başkalarının ihtiyacını hep öne koymak, kendi ihtiyacınızı sona bırakmak
• Güvensizlik: başkalarının sizi inciteceğini ya da kullanacağını beklemek

Şemayı tanımak ilk adım. Nasıl oluştuğunu ve bugün hayatınızda nasıl çalıştığını görmek, değişimin zeminini kurar.

Şema terapi nasıl işler?

Şema terapi bilişsel, davranışçı ve yaşantısal teknikleri bir arada kullanır. Çalışma birkaç düzeyde birden yürür.

Kalıplarınızı anlamak

Temel şemalarınızı belirler, nasıl oluştuklarını takip ederiz. Bu, anne babanızı suçlamak ya da geçmişte oyalanmak anlamına gelmez. Amaç, bazı tepkilerin neden bu kadar otomatik geldiğini ve neden bu kadar zor değiştiğini anlamaktır.

Modları fark etmek

Şemalar kendini "mod" dediğimiz duygusal hallerle gösterir; belirli durumlarda devreye giren ruh halleri. İçinizdeki eleştiren sesi, incinmiş bir çocuğun hâlini ya da her şeyden kopan koruyucu bir tavrı tanıyor olabilirsiniz. Bu modları ayırt etmeyi öğrenmek çalışmanın merkezinde durur.

Karşılanmamış ihtiyaçlarla çalışmak

Şema terapinin çıkış noktası şu: şemalar, temel duygusal ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında oluşur. Çalışmanın bir kısmı bu ihtiyaçları sağlıklı yollardan karşılamayı öğrenmekle geçer. Hem terapi ilişkisi içinde, hem terapi dışındaki hayatınızda.

Sağlıklı Yetişkini güçlendirmek

Hedef, "sağlıklı yetişkin" dediğimiz tarafınızı güçlendirmek: sınır koyabilen, kendi ihtiyacını görebilen, dengeli karar verebilen ve incinmiş yanına onun altında ezilmeden sahip çıkabilen taraf.

Şema terapi hangi durumlarda işe yarar?

• Tekrar eden ilişki kalıpları: hep benzer bir partnerle ya da benzer çatışmalarla sonuçlanan ilişkiler
• Süregelen boşluk ve kopukluk hissi
• Sınır koymakta zorlanmak: herkesi memnun etme çabası, kendini geri plana atmak
• Kalıcı düşük özdeğer: aksini gösteren onca şeye rağmen "yeterli değilim" hissi
• Kısa süreli terapinin yeterli gelmediği sorunlar
• Kişilik düzeyindeki zorluklar: uzun yıllardır süren ve acı veren kalıplar
• Kronik depresyon ya da kaygı: özellikle erken dönem yaşantılarla bağlantılıysa

Şema terapi size uygun mu?

Aynı kalıbın hayatınızda tekrar tekrar belirdiğini fark ediyorsanız ya da kısa süreli yaklaşımlar kalıcı bir değişiklik yaratmadıysa şema terapi iyi bir seçenek olabilir. Kendi geçmişinize bakmaya ve çalışmaya duygusal olarak dahil olmaya istekli olmanız gerekir.

Genelde bilişsel davranışçı terapiden daha uzun süren bir çalışmadır. Yine de uygun olduğu yerde şema çalışmasının bazı parçalarını daha kısa bir tedaviye dahil edebiliyorum. Sizin durumunuzda nasıl ilerleyeceğimizi konuşarak belirleriz.