Jullie verhuisden samen naar het buitenland. Voor de baan van een van jullie, voor een gedeelde droom, of misschien om iets achter je te laten. Hoe dan ook: jullie deden het samen. Je zag het al voor je: in het weekend nieuwe steden ontdekken, een leven opbouwen, dichter naar elkaar toegroeien door het gedeelde avontuur.
Maar de laatste tijd maken jullie vaker ruzie dan plannen. Kleine irritaties lopen op tot echte conflicten. Je voelt je losgekoppeld, wrokkig of klem. De persoon met wie je de halve wereld over verhuisde voelt soms als een vreemde. Of erger: als de bron van al je problemen.
Als dit bekend klinkt: jullie relatie faalt niet. Jullie maken mee wat veel stellen na een internationale verhuizing meemaken. Onderzoek bevestigt dat een verhuizing naar het buitenland tot de zwaarste stressoren hoort die een relatie kan treffen, met effecten die vaak lang na de eerste aanpassingsperiode doorwerken. De verhuizing zelf is dikwijls de onzichtbare derde in jullie conflicten.
Ongelijke grond onder de voeten
Stellen die naar het buitenland verhuizen, landen zelden op gelijke voet. De een heeft vaak een baan, een doel, collega's, een reden om elke dag de deur uit te gaan. De ander wacht op een werkvergunning, zoekt vergeefs werk, of moet wennen aan een totaal nieuwe rol. Die scheefgroei sijpelt overal in.
De werkende partner voelt de druk om te presteren, om de verhuizing te rechtvaardigen, om genoeg te verdienen voor twee. Die komt uitgeput thuis en snapt niet waarom de partner die "gewoon thuis was" óók uitgeput is. De niet-werkende partner voelt zich intussen onzichtbaar, afhankelijk, beroofd van een professionele identiteit, gereduceerd tot degene die het huishouden draait terwijl de eigen loopbaan stilstaat.
Onderzoek naar meeverhuisde partners laat zien hoe wijdverbreid dit is: de meeverhuizende partner rapporteert vaak méér somberheid en angst dan degene voor wiens werk de verhuizing was, juist door dat verlies van doel en professionele identiteit.
Geen van beiden heeft ongelijk in wat ze ervaren. Beiden hebben het zwaar. Maar zolang de structurele ongelijkheid die de verhuizing creëerde onbenoemd blijft, wordt dat zware al snel verwijt.
Twee tempo's van aanpassing
Mensen passen zich in verschillend tempo aan, ook binnen één relatie. De een voelt zich binnen een paar maanden thuis: vrienden, taal, plezier in het nieuwe. De ander voelt zich na jaren nog een buitenlander, mist thuis, en vraagt zich af waarom het maar niet goed gaat voelen.
Dat verschil kan pijnlijk uitpakken. De snelle aanpasser raakt gefrustreerd, voelt zich geremd, is het klagen moe. De langzame aanpasser voelt zich veroordeeld, alleen in de worsteling, alsof er iets mis is met hem of haar. Zo voelen beide partners zich in de steek gelaten, door precies degene die het zou moeten begrijpen.
Belangrijk om te weten: aanpassingstempo is geen kwestie van inzet of instelling. Cross-cultureel onderzoek laat zien dat het samenhangt met persoonlijkheid, eerdere buitenlandervaring, taalvaardigheid, werksituatie en tientallen andere factoren. Niemand kiest zijn tempo.
Het verlies van je eigen leven
Thuis had je elk je eigen wereld. Vrienden die je zonder je partner zag. Dingen die je alleen deed. Familie die je zelfstandig bezocht. Die gescheiden werelden gaven lucht, verhalen om mee naar huis te nemen, een identiteit naast de relatie.
In het buitenland verdwijnen die eigen werelden, zeker in de eerste maanden of jaren. Je partner wordt je sociale leven, je emotionele steun, de enige die je echt kent. Dat voelt eerst misschien romantisch, maar wordt al snel benauwd. Je gaat je partner kwalijk nemen dat die het enige is wat je hebt, en klampt je er tegelijk aan vast. Om dezelfde reden.
Zo komt alles op de relatie neer: vriendschap, vermaak, troost, betekenis. Geen enkele relatie draagt dat gewicht onbeperkt.
Als stress conflict wordt
Onder stress vallen we allemaal terug op een minder volwassen versie van onszelf. Geduld wordt korter. Kleine ergernissen worden grote vergrijpen. We leggen het gedrag van onze partner uit via de slechtst denkbare lezing. De vaat is niet langer gewoon vaat. Het wordt het bewijs dat je partner je niet ziet, niet respecteert, niets geeft om het leven dat jullie zogenaamd samen opbouwen.
Veel stellen voeren steeds dezelfde ruzie, zonder ooit ergens te komen. Die cirkelende conflicten gaan meestal niet over het onderwerp aan de oppervlakte, maar over de onderliggende stress, het verlies en de afstand die de verhuizing heeft veroorzaakt. Zolang dát onbesproken blijft, blijven de oppervlakteruzies terugkomen.
De weg terug naar elkaar
De eerste stap is erkennen dat de verhuizing jullie relatie heeft veranderd. Er hoeft niets mis te zijn met een van jullie: internationale verhuizingen zijn gewoon zwaar voor stellen. Alleen dat al benoemen haalt schaamte en verwijt uit de lucht.
Bouw daarnaast je eigen levens weer op. Soms betekent dat je partner aanmoedigen om iets alléén te gaan doen. Dat voelt tegenstrijdig als je je toch al losgekoppeld voelt, maar eigen bezigheden scheppen ruimte en brengen nieuwe energie de relatie in.
Erken ook dat jullie allebei worstelen, ook al ziet het er verschillend uit. De uitputting van de werkende partner is echt. Het identiteitsverlies van de meeverhuisde partner is echt. Wedijveren over wie het zwaarder heeft helpt niemand; beide ervaringen erkennen maakt ruimte voor mildheid.
En overweeg hulp. Een blik van buiten helpt stellen vaak patronen te zien waar ze zelf te dicht op staan. Een therapeut biedt een plek waar beide partners zich gehoord voelen, en helpt vertalen waar jullie écht over vechten, onder de ruzies aan de oppervlakte.
Bronnen
- McNulty, Y. (2012). 'Being dumped in to sink or swim': An empirical study of organizational support for the trailing spouse. Human Resource Development International, 15(4), 417-434.
- Shaffer, M. A., & Harrison, D. A. (2001). Forgotten partners of international assignments: Development and test of a model of spouse adjustment. Journal of Applied Psychology, 86(2), 238-254.
- Black, J. S., & Stephens, G. K. (1989). The influence of the spouse on American expatriate adjustment and intent to stay in Pacific Rim overseas assignments. Journal of Management, 15(4), 529-544.