Je woont hier al maanden, misschien langer. Je hebt collega's, kennissen, mensen met wie je af en toe koffiedrinkt. Maar als het vrijdagavond is en je alleen op de bank zit te scrollen, vraag je je af: waarom voelt dit zo leeg?
Overdag ben je omringd door mensen. Geïsoleerd ben je niet, niet zichtbaar althans. Maar er is een verschil tussen alleen zijn en je eenzaam voelen. En toch voel jij je diep alleen, midden in een van de dichtstbevolkte landen van Europa.
Als dit bekend klinkt: je beeldt het je niet in. En je bent lang niet de enige.
Nederland: fijn om te werken, lastig voor vriendschap
Jaar na jaar staat Nederland in de onderste regionen van de lijstjes waar het gaat om vrienden maken als nieuwkomer. In het Expat Insider-onderzoek van InterNations, onder ruim 12.000 internationals wereldwijd, eindigt Nederland steevast laag op lokale vriendelijkheid en je thuis gaan voelen. In 2023 stond het op plek 51 van 53 landen voor het vinden van vrienden. Niet omdat Nederlanders onaardig zijn. Het Nederlandse sociale leven zit gewoon anders in elkaar dan veel nieuwkomers verwachten.
De meeste Nederlanders hebben vriendengroepen die zijn ontstaan op school of tijdens de studie. Die kringen zijn hecht, gevestigd en zelden op zoek naar nieuwe leden. Sociale agenda's worden weken vooruit gepland. Zomaar iemand bellen en diezelfde avond afspreken komt weinig voor. Dat is geen kilheid; zo is het sociale leven hier nu eenmaal georganiseerd.
Tel daar de Nederlandse directheid bij op, die kan voelen als afwijzing als je er niet mee bent opgegroeid, en je hebt het perfecte recept om je een buitenstaander te voelen. De collega die "nee, dat lukt niet" zegt zonder verdere uitleg is naar Nederlandse maatstaven niet onbeleefd. Maar het kan binnenkomen alsof je er niet bij hoort.
De paradox van vriendschappen tussen nieuwkomers
Veel mensen die hier nieuw zijn trekken als vanzelf naar andere internationals. Dat is logisch: het is troostend om mensen te ontmoeten die weten hoe het is om een vreemde bureaucratie te ontcijferen of het eten van thuis te missen. Die gemeenschappen vormen zich snel en kunnen in de eerste maanden een reddingslijn zijn.
Maar deze vriendschappen hebben een ingebouwde houdbaarheidsdatum. Mensen vertrekken. Contracten lopen af, partners krijgen elders een baan, visa verlopen. Je investeert in een vriendschap, en dan is diegene weg. Na een paar keer houden sommige mensen op met proberen. Het vooruitzicht van wéér een afscheid maakt een nieuw hallo te riskant.
Zo ontstaat een pijnlijke cirkel. Je verlangt naar verbinding, maar de verbindingen die je maakt zijn tijdelijk. Je wilt investeren, maar investeren doet pijn. Dus houd je je in, en wordt de eenzaamheid dieper.
Wat eenzaamheid met ons doet
Eenzaamheid is meer dan een vervelend gevoel. Een grootschalige meta-analyse van Julianne Holt-Lunstad en collega's liet zien dat sociale isolatie en eenzaamheid samenhangen met een 26 tot 32 procent hoger sterfterisico, vergelijkbaar met bekende risicofactoren als roken en overgewicht. Chronische eenzaamheid hangt ook samen met meer angst, depressie en hart- en vaatproblemen.
Onderzoek van John Cacioppo, een van de pioniers in het eenzaamheidsonderzoek, liet bovendien zien dat eenzaamheid verandert hoe we sociale situaties waarnemen: we gaan neutrale signalen vaker negatief uitleggen, waardoor we ons nog verder terugtrekken. Een eenzaam brein staat op scherp voor sociale dreiging. Je leest afwijzing in situaties waar die niet is. De collega die geen goedemorgen zei was waarschijnlijk gewoon afgeleid, maar je eenzame brein fluistert dat hij je niet mag. Dat is geen zwakte of paranoia; zo reageert een mensenbrein op het ontbreken van verbinding.
Wat echt helpt
Er bestaat geen snelle oplossing voor eenzaamheid, maar sommige dingen werken aantoonbaar beter dan andere.
Kwaliteit telt zwaarder dan kwantiteit. Je hebt geen brede kennissenkring nodig. Onderzoek laat zien dat zelfs één of twee hechte relaties de negatieve effecten van eenzaamheid al flink dempen. Het is de diepte van het contact, niet het aantal contacten, dat beschermt. Verdiep wat er al is, in plaats van eindeloos nieuwe mensen te zoeken.
Bouw daarnaast regelmaat in. Sluit je aan bij iets wat wekelijks terugkomt: een sportclub, een cursus, een vrijwilligersgroep. Nederlandse vriendschappen groeien langzaam, door consequent contact. De mensen die je elke donderdag ziet worden vanzelf mensen die je kent, en kennen wordt op den duur vriendschap. Dat gaat traag. Zo hoort het hier.
Erken ook het verlies. Je bent je sociale netwerk kwijtgeraakt. Dat is een echt verlies en het verdient erkenning. Doen alsof je het prima zou moeten redden, of jezelf vergelijken met mensen die zich schijnbaar moeiteloos aanpassen, voegt alleen maar schaamte toe aan iets wat al moeilijk genoeg is.
Sta tot slot stil bij de vraag of je eenzaamheid ergens naar wijst. Soms gaat het om het missen van mensen van vroeger. Soms om het missen van een versie van jezelf. Soms legt eenzaamheid patronen bloot in hoe je je wel of niet aan anderen hecht, patronen die er al waren vóór de verhuizing. Het loont om bij die vragen stil te staan, eventueel met hulp.
Bronnen
- Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227-237.
- Cacioppo, J. T., & Patrick, W. (2008). Loneliness: Human nature and the need for social connection. W. W. Norton & Company.
- InterNations. (2023). Expat Insider 2023: The World Through Expat Eyes. InterNations GmbH.